Nakon duge šutnje i brojnih spekulacija, iz HDZ-a BiH stigla je konačna i dugo očekivana reakcija. Lider te stranke, Dragan Čović, jasno je definisao igru pod kojom je spreman učestvovati u eventualnoj rekonstrukciji vlasti na državnom nivou.
Njegovi zahtjevi su jasni i konkretni: usvajanje Izbornog zakona, Zakona o Visokom sudskom i tužilačkom vijeću (VSTV) i Zakona o Sudu BiH. Prema njegovim riječima – "time su svi problemi riješeni".
Izjava Čovića dolazi u trenutku sve češćih poziva na jačanje evropskog puta BiH i eliminaciju destruktivnih aktera iz vlasti, postavlja ozbiljan izazov pred partnere unutar već potencijalne parlamentarne većine, ali i pred cjelokupan proces evropskih integracija. Kako bi izgledala nova vlast, ukoliko bi se radila rekonstrukcija, te da li je uopće moguća bez HDZ-a, pitanja su koja se nameću pred političkom i ekspertskom javnošću.
Politički analitičar i univerzitetski profesor, prof. dr. Adis Arapović, u komentaru za medije pojašnjava širi politički kontekst zahtjeva HDZ-a i njihove trenutne pozicije unutar državnog sistema:
Treba biti shvaćen kao dodatni pritisak na HDZ i Čovića koji su u ovom trenutku ključna karika koja sprečava rekonstrukciju Vijeća ministara, odnosno istiskivanje kadrova SNSD-a za koje se potvrdilo da ne skriveno rade protiv evropskog puta BiH. Oni imaju i politički kapacitet dovoljno velik u Predstavničkom domu da mogu biti dio relevantne parlamentarne većine i entitetske kriterije, ali imaju dva uslova — da HDZ prihvati biti dio većine i da ne budu blokatori rekonstrukcije Vijeća ministara.
Komentar Arapovića otkriva suštinsku dilemu: HDZ se nalazi na političkoj raskrsnici – može biti važan saveznik na evropskom putu Bosne i Hercegovine ili ostati faktor statusa quo koji otežava transformaciju aktuelne koalicije i potencijalno otvaranje puta za istiskivanje proruskih kadrova iz izvršne vlasti.
Upravo zbog toga, HDZ-ovo insistiranje na zakonima koji se tiču pravosuđa i izbornog procesa – što su ujedno i ključne tačke iz evropskog reformskog paketa – može se tumačiti dvosmisleno. S jedne strane, kao legitiman zahtjev za jačanje institucionalnog poretka i osiguranje ravnopravnosti naroda, a s druge strane, kao alat za političko uslovljavanje i zadržavanje trenutne političke moći, što je sve očitija opcija koju su izabrali.
Šta će prevagnuti – politički interes ili stvarna posvećenost evropskim integracijama – ostaje da se vidi u narednim sedmicama, kada će se pregovori oko moguće rekonstrukcije Vijeća ministara intenzivirati.
U svakom slučaju, bez odgovora na HDZ-ove zahtjeve, bilo kroz dogovor, kompromis ili institucionalni pritisak, blokada procesa rekonstrukcije vlasti na državnom nivou čini se izvjesnom. Evropski put Bosne i Hercegovine, još jednom, zavisi od unutrašnjih političkih kalkulacija.
