U ranu zoru 7. aprila 1992. godine zvuk sirene probudio je Fočake.
Ubrzo se proširila vijest da je JNA sa Arkanovim Tigrovima, paravojnom jedinicom koju je predvodio zločinac Željko Ražnatović Arkan, Belim orlovima i lokalnim Srbima napala policijsku stanicu. Sirena za uzbunu značila je i početak pokolja, ubistava, silovanja i progona Bošnjaka iz tog dijela Bosne i Hercegovine. Tog 7. aprila žestoko su granatirani čaršija i stambena naselja.
Krenulo je hapšenje, ubijanje i odvođenje Bošnjaka u koncentracione logore i druga mjesta zatočenja. Nakon okupacije grada, srpski vojnici su nastavili brutalna hapšenja, ubijanja i uništavanja bošnjačkih vjerskih i kulturnih objekata u svim okolnim selima.
Muškarci i žene su razdvajani i deportovani u logore: bivši gradski zatvor u Foči (KPD Foča), jedan od najvećih zatvora u bivšoj Jugoslaviji, postao je glavni koncentracioni logor za muškarce Bošnjake, među kojima su bili i invalidi, maloljetnici, mentalno zaostali i teško bolesni ljudi.
Bošnjacima je bilo dozvoljeno da odu iz grada samo nakon što bi od fočanske policije dobili potvrde i potpisali dokument kojim svu svoju imovinu prepisuju "Srpskoj Republici Bosni i Hercegovini".
Ideolozima genocida u Foči smatraju se Vojislav Maksimović, predratni profesor književnosti na sarajevskom Filozofskom Fakultetu, Velibor Ostojić, ministar informisanja u Vladi SRBiH, i Petko Čančar, predsjednik Vijeća općina u Skupštini SRBiH.
Bošnjaci u ovom logoru bili su žrtve najbrutalnijih tortura, odvođeni su na prisilni rad i korišteni kao živi štit u minskim poljima. Do 5. oktobra 1994. kroz ovaj logor je prošlo 1.360 Bošnjaka, objavio je genocid.ba.
Od početka aprila do sredine jula 1992. srpske snage su sprovodile opširan napad usmjeren protiv bošnjačkih civila na području općine Foča, Gacko i Kalinovnik. Prije samog napada, bošnjački civili su izbačeni sa posla, plaće su im uskraćene, a potom im je uskraćena mogućnost slobodnog kretanja. Nakon što su okolna sela i grad Foča dopali u ruke srpskih snaga: vojske, policije, paravojnih formacija, a ponekad i samih Srba seljaka, primjenjiv je uvijek isti šablon: kuće Bošnjaka su sistematski pretresane, pljačkane i spaljivane, a građani su uhapšeni ili sakupljani na jednom mjestu, ponekad tokom samog procesa, premlaćivani ili ubijani. Muškarci i žene su odvajani, a većina ih je zatvorena u KP domu u Foči.
Žene, djevojke i maloljetne djevojčice odvođene su u posebne zatočeničke logore, gdje su sistematski i grupno silovane: gradski stadion, bivši gradski zatvor za žene na Livadama, gradski Srednjoškolski centar, nekadašnja hidroelektrana Buk Bijela, hotel Zelengora, motel Bukovica, gradska sportska sala Partizan kuće, stanovi te kuće. Žene su mjesecima držane u seksualnom ropstvu gdje su bile žrtve prislilnih trudnoća. Zločinci su ženama govorili da treba da rađaju srpsku djecu. Tokom dugog perioda zatočenja, žene su korištene i kao bijelo roblje i prodavane vojnicima iz Srbije i Crne Gore za novac. Na primjeru ovog grada prvi put na evropskom tlu seksualno zlostavljanje i porobljavanje okvalifikovano je kao zaseban zločin u međunarodnom krivičnom pravu.
Kazneno-popravni dom u Foči, jedan od najvećih zatvora u bivšoj Republici Jugoslaviji, bio je glavni pritvorski objekat za muškarce. Bošnjačke žene, djeca i starci pritvarani su po kućama, stanovima i motelima u Foči i okolnim selima ili u centrima za dužinu ili kraći pritvor kao što su pomenuta Buk Bijela, gimnazija u Foči i sportska dvorana Partizan.
Sportska dvorana Partizan služila je kao centar za pritvor žena, djece i staraca od 13. jula 1992. ili ranije, najmanje do 13. augusta 1992. U to vrijeme je u Partizanu bilo najmanje 72 zatočenika. Svi zatvorenici su bili civili, bošnjačke žene, djeca i nekoliko starijih ljudi iz sela u općini Foča.
Životni uvjeti u Partizanu bili su okrutni. Pritvor je pratilo neljudsko postupanje, nehigijenski smještaj, prenatrpanost, izglađivanje, fizičko i psihološko mučenje, uključujući i seksualno zlostavljanje. Odmah pošto su žene prebačene u Partizan, uspostavljen je režim seksualnog zlostavljanja.
U Partizan su, obično uvečer, ulazili naoružani vojnici, uglavnom u grupama od po tri do pet i izvodili žene. Kad bi se žene opirale ili sakrivale, vojnici su ih tukli ili im prijetili da bi ih primorali na poslušnost. Vojnici su žene iz Partizana odvodili u kuće, stanove ili hotele, da bi ih tamo seksualno zlostavljali i silovali.
Miljevinski bataljon, Brigada za taktičke operacije iz Foče VRS-a u augustu 1992. godine formirao je logor za silovanje žena u tzv. Karamanovoj kući. Vojnici su pomenuti objekat nazivali "javna kuća". U logoru su bile zatvorene bošnjačke žene i djevojčice od kojih su neke imale tek 12 godina. Komandant Miljevinskog bataljona bio je Pero Elez, Neđo Samardžić, Zoran Samardžić, Nikola Brčić, te Radovan Stanković bili su zaduženi za ženski logor. Vojnici su prisiljavali zatočenice na oralni, vaginalni i analni seks. Žene su pored silovanja, također mučene i odvođene na prisilni rad. Radomir Kovač, kojeg je osudio Haški tribunal, držao je četiri bošnjačke djevojke u svom apartmanu koje je seksualno napastovao i silovao. On je te djevojke prodao, ali je prvo dvije predao drugim vojnicima RS-a koji su ih grupno silovili više od tri sedmice, piše Stav.ba.
Svi objekti koji označavaju muslimansku kulturu i tradiciju su sistematski uništeni: 17 gradskih džamija, među kojima i Aladža džamija iz XV stoljeća, koja je bila pod zaštitom UNESCO-a, spaljene su i uništene do temelja. Poslije razaranja ruševine su u potpunosti uklonjene da se ne ostavi nijedan trag da su te građevine ikad postojale.
Nakon počinjenih zločina i uništenih tragova postojanja bošnjačkog stanovništva i njihove kulture, srpski okupator, kao krajnji pečat osvajanja tog područja, preimenovao je i naziv samog grada u "Srbinju" (srpski grad).
Ko je sve otužen za zločine?
Za porobljavanje i silovanje Bošnjakinja u Foči, kao zločin protiv čovječnosti i ratni zločin, Haški tribunal je osudio: Dragoljuba Kunarca, komandanta izviđačke jedinice VRS-a koja je bila dio Taktičke grupe Foča, na 28 godina zatvora; Radomira Kovača, zamjenika komandanta Vojne policije VRS-a i vođu paravojnih snaga, na 20 godina zatvora; Zorana Vukovića, zamjenika komandanta Vojne policije VRS-a i vođu paravojnih snaga, na 12 godina zatvora; i Dragan Zelenovića, pripadnika VRS-a na 15 godina zatvora. Dragan Zelenović je priznao krivicu po svim tačkama optužnice, uključujući mučenje i silovanje nekoliko Bošnjakinja iz Foče. Za mučenje, ubistvo, progon i druge zločine protiv čovječnosti i ratne zločine nad bošnjačkim muškarcima Haški tribunal je osudio Milorada Kronojelca, koji je od aprila 1992. do avgusta 1993. godine bio upravnik KP doma u Foči, na 15 godina zatvora.
Za zločin protiv čovječnosti koji obuhvata prisilno zatvaranje, mučenje i silovanje Bošnjakinja u Foči, Sud BiH je osudio Gojka Jankovića, zamjenika komandanta Vojne policije VRS-a i vođu paravojske na 34 godine zatvora, kao i pripadnike VRS-a Neđu Samardžića na 24 godine zatvora; Radovana Stankovića na 20 godina zatvora Jaska Gazdića, na 17 godina zatvora; Krsta Dostića na 10 godina zatvora; Miodraga Nikačevića na 10 godina zatvora; Milana Todorovića na 10 godina zatvora; Novicu Tripkovića na osam godina zatvora; Milomira Davidovića na sedam godina zatvora; Žarka Vukovića na sedam godina zatvora; i Sašu Čurčića, na pet godina zatvora.
Za zločine protiv čovječnosti nad bošnjačkim muškarcima u KP domu, Sud BiH je osudio Sava Todorovića zamjenika upravnika KP doma na 12 godina zatvora i Mitra Raševića, komandira straže u KP domu na sedam godina zatvora. Kantonalni sud u Sarajevu osudio je Veselina Čančara, pripadnika VRS-a, na četiri godine i šest mjeseci zatvora za ratni zločin protiv civilnog stanovništva u Foči.
Zločini koje su srpske snage počinile nad bošnjačkim civilima iz Foče i okolnih mjesta bili su dio optužnica i u predmetima protiv Radovana Karadžića, Ratka Mladića, Biljane Plavšić i Momčila Krajišnika. Oni su pravosnažno osuđeni pred Haškim tribunalom za ove zločine, kao djela počinjena u okviru udruženog zločinačkog poduhvata.
Dana 23. maja 1997. Apelacioni sud Bavarske (Bayreisches Oberstes Landesgericht) proglasio je Novislava Đajića krivim za saučesništvo u 14 slučajeva ubistva u bivšoj Jugoslaviji i osuđen na pet godina zatvora pred sudom u Minhenu. Oslobođen je optužbe da je saučesnik u genocide u Foči jer Sud nije sa dovoljnom sigurnošću utvrdio postojanje namjere da se u cijelosti ili djelimično uništi dotična grupa (također poznata kao subjektivni element genocida). Ova presuda je izuzetno značajna jer je utvrđeno da je na području Foče počinjen genocid.
Općina Foča je smještena na jugoistoku Bosne i Hercegovine, na rijeci Drini, uz samu granicu sa Srbijom i Crnom Gorom. Prema popisu stanovništva iz 1991. Foča je brojala 40.513 stanovnika, od čega 20.790 Muslimana (Bošnjaka), 18.315 Srba, 94 Hrvata i 1.314 Ostalih.
Foča je u Osmanskom periodu postala političko-administrativni centar Osmanlije su 1470. formirali administrativno–političku zajednicu Hercegovački Sandžak u koji je uključeno Gornje Podrinje, Hercegovina i dio današnjeg Sandžaka.
Foča je bila sjedište Hercegovačkog Sandžaka od 1470. do 1572. godine.
Imala je posebnu stratešku važnost za cjelokupni cilj ujedinjavanja "srpskih zemalja", budući da se ova općina nalazila u sredini tzv. srpskih autonomnih oblasti, čije je uspostavljanje i povezivanje sa "srpskim zemljama" u Hrvatskoj, Srbiji i Crnoj Gori bio osnovni cilj velikosrpske ideologije i politike državnog rukovodstva Srbije i Crne Gore.
