Na današnji dan, 1. decembra 2005. godine, Bosna i Hercegovina je zakoračila u novo poglavlje svoje odbrambene historije usvajanjem Zakona o odbrani, koji je omogućio formiranje jedinstvenih Oružanih snaga BiH (OSBiH). Time su ukinuta entitetska ministarstva odbrane i vojske, a sva ovlaštenja prenesena na državni nivo, u Ministarstvo odbrane i jedinstvene OSBiH. Potpuna operativnost postignuta je 1. januara 2006. godine, čime je formalno okončana transformacija poslijeratnog sistema odbrane.
Proces je predstavljao jednu od najuspješnijih postdejtonskih reformi u BiH, čiji značaj nadilazi puko spajanje vojnih formacija. Prije 2004. godine, zemlja je raspolagala sa tri odvojene vojske, Vojska Federacije BiH, nastala ujedinjenjem ARBiH i HVO 1994. godine, i Vojska Republike Srpske (VRS). Svaka od ovih formacija reflektirala je političke i etničke podjele nastale tokom rata, što je ograničavalo funkcionalnost i profesionalni razvoj sistema odbrane.
Proces transformacije ubrzan je 2003. i 2004. godine pod snažnim pritiskom međunarodne zajednice, naročito NATO-a. Ključni zahtjev za pristup BiH partnerstvu s Alijansom bio je uspostava jedinstvenog lanca komandovanja i kontrole na državnom nivou. Usvajanje Zakona o odbrani omogućilo je upravo to formiranje profesionalne, multietničke vojne sile.
U sastavu OSBiH formirane su i tri pješadijske pukovnije (1., 2. i 3.), čija uloga nije operativna, već čuvaju tradiciju i naslijeđe prethodnih vojski ARBiH, HVO i VRS. Oružane snage BiH su dobrovoljna profesionalna vojna sila, s radom regulisanim Zakonom o odbrani BiH, a vrhovnu komandu nad snagama vrši Predsjedništvo BiH, konsenzusom. Maksimalni broj pripadnika iznosi 10.000, uključujući profesionalne vojnike i civilne osobe, dok rezervni sastav broji do 6.000 članova.
Organizaciono, OSBiH se dijele na vidove, rodove i službe, a ključne komandne strukture su Zajednički štab OSBiH, Operativna komanda (OK OSBiH) i Komanda za podršku (KL OSBiH). Njihove glavne zadaće uključuju: sudjelovanje u operacijama kolektivne sigurnosti, misijama potpore miru, samoodbranu, pomoć civilnim organima u katastrofama, protivminsko djelovanje te ispunjenje međunarodnih obaveza BiH.
U proteklih gotovo dvije decenije OSBiH su ostvarile značajne uspjehe, što ih pozicionira kao respektabilnog partnera u regiji i šire. Posebno se ističe angažman u međunarodnim operacijama podrške miru (MOP). BiH je iz korisnice mirovnih snaga (SFOR/EUFOR) postala aktivni izvoznik sigurnosti, s prisustvom u Afganistanu, Iraku, Maliju, Kongu i Centralnoafričkoj Republici.
Oružane snage su ne samo profesionalno potvrđene u inostranstvu, već su i nezaobilazne u domaćim kriznim situacijama. Primjer je uloga tokom katastrofalnih poplava 2014., kada su evakuirali hiljade građana, pružali pomoć i gradili pontonske mostove. Tokom pandemije COVID-19 pružali su logističku i administrativnu podršku, dezinfekciju javnih prostora i organizaciju karantinskih šatorskih naselja. OSBiH su i nosioci protuminskog djelovanja, čime smanjuju opasnost od mina i približavaju BiH statusu zemlje bez mina.
Uspostava OSBiH bila je ključna i za približavanje NATO savezu kroz program Partnerstvo za mir, uz stalno unapređivanje interoperabilnosti s vojskama članica. U posljednjim godinama, osobito od 2024. godine, pokrenuti su značajni projekti modernizacije, uključujući nabavku helikoptera, oklopnih vozila i opreme za deminiranje, često uz podršku inostranih partnera, posebno SAD-a i NATO država.
Ipak, Oružane snage BiH se i dalje suočavaju s izazovima političkih opstrukcija, ograničenog finansiranja i nedovoljno stimulativnih plata, što ponekad vodi odlasku profesionalnog kadra. Uprkos tome, Oružane snage Bosne i Hercegovine ostaju simbol kompromisa, jedinstva i profesionalnosti, sa dokazanim doprinosom sigurnosti, regionalnoj stabilnosti i međunarodnom ugledu države.
