Evropske prijestonice su godinama gajile uvjerenje da se s Donaldom Trumpom, uprkos njegovoj impulsivnosti i kontradiktornim potezima, na kraju ipak može postići dogovor. Ta pretpostavka pružala je određenu utjehu, ali se, kako upozorava analiza časopisa Foreign Policy, pokazala kao ozbiljna zabluda.
Od nastupa američkog potpredsjednika J. D. Vancea na Minhenskoj sigurnosnoj konferenciji, gdje je otvoreno iskazao prezir prema Evropi, pa do nove Strategije nacionalne sigurnosti SAD-a objavljene početkom decembra, Trumpova administracija dosljedno gradi politiku prema Evropi koja je suštinski nepovoljna za kontinent. U njenoj osnovi nalazi se davanje prioriteta odnosima s Rusijom, uz istovremeno poticanje političkih i društvenih pukotina unutar same Evrope.
U toj dinamici značajnu ulogu imaju nacionalističke i ekstremno desne političke strukture koje danas imaju naklonost i Moskve i Washingtona. Evropa se, kada je riječ o ratu u Ukrajini i vlastitoj sigurnosti, sve više suočava s realnošću da ne može računati ni na koga osim na samu sebe. U najnepovoljnijem scenariju, kontinent se nalazi između dvije sile - agresivne Rusije na istoku i nepredvidivih Sjedinjenih Američkih Država na zapadu.
Uprkos otvorenim napadima iz Washingtona, uključujući i one usmjerene protiv Ukrajine, evropski lideri su uglavnom birali suzdržanost. Nastojali su sačuvati minimum dobrih odnosa, prilagođavajući se Bijeloj kući i vjerujući da se Trumpova taština i sklonost naglim zaokretima mogu iskoristiti za očuvanje transatlantskog partnerstva.
Međutim, svaki put kada bi se Trump ozbiljnije uključio u pitanje Ukrajine, jasno je demonstrirao naklonost ruskoj strani. Od pritisaka kojima je bio izložen ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski u Ovalnom uredu, preko srdačnih poruka upućenih Vladimiru Putinu, do mirovnih inicijativa koje su više nalikovale ruskim prijedlozima nego neutralnim rješenjima obrazac je ostajao isti.
Evropa je, u nastojanju da sačuva iluziju saradnje, kontinuirano pravila ustupke, i pritom plaćala političku cijenu. Uložila je nade u strategiju koja se iznova pokazivala neuspješnom, iako su se signali iz Washingtona ponavljali bez značajnih odstupanja.
Trumpova želja da rat u Ukrajini bude okončan ne proizlazi iz brige za evropsku sigurnost, već iz njegove namjere da ukloni prepreku normalizaciji odnosa s Moskvom, uključujući i potencijalne poslovne aranžmane između američkih i ruskih krugova bliskih vlasti. Takav pristup uklapa se u njegov pogled na svijet kao prostor u kojem dominiraju velike sile, dok su međunarodna pravila i liberalni poredak relikt prošlosti.
U toj viziji, saradnja između velikih imperijalnih aktera zamjenjuje multilateralizam, a ostatak svijeta uključujući i Evropu tretira se kao sekundarni prostor utjecaja. Ideološki, takav kurs podudara se s podrškom krajnje desnim političkim opcijama koje aktivno rade na slabljenju evropskog jedinstva i potkopavanju integracija.
Nova američka Strategija nacionalne sigurnosti ne nudi jasnu i konstruktivnu politiku prema Evropi, ali šalje nedvosmislenu poruku: transatlantski odnos se zamišlja isključivo kao veza između ideološki bliskih, desničarskih struktura, u kojoj Washington ima dominantnu ulogu. Takav model uveliko podsjeća na način na koji Moskva već godinama pokušava oblikovati svoj odnos s evropskim državama.
Ako Trump još uvijek nije u potpunosti nametnuo takvu viziju, to nije rezultat evropske diplomatske vještine. Laskanje, protokolarni gestovi i simbolični ustupci nisu zaštitili ni Ukrajinu ni stabilnost transatlantskih odnosa. Jednako tako, panični pokušaji diplomatskih inicijativa i alternativnih mirovnih planova nisu donijeli opipljive rezultate.
Ipak, postoje i ohrabrujući signali. Sve veći broj evropskih država i javnosti shvata da se sigurnost kontinenta danas brani u Ukrajini. Među njima su ključne zemlje poput Njemačke, Francuske, Velike Britanije, Poljske, nordijskih i baltičkih država, ali i Španije, Nizozemske i Italije. One prepoznaju da ruska agresija ne završava na ukrajinskim granicama i da bi slom Kijeva imao dalekosežne posljedice.
Evropa, uz sve slabosti, raspolaže značajnim polugama moći. Većina zamrznutih ruskih sredstava nalazi se na evropskom tlu, sankcije dolaze prvenstveno iz Brisela, a najveći dio finansijske i vojne pomoći Ukrajini danas osiguravaju evropske države. Istovremeno, zahvaljujući tim ulaganjima, Ukrajina jača vlastitu odbrambenu industriju.
Ali, sigurnosna slika ostaje složena. Sjedinjene Američke Države i dalje imaju ključnu ulogu, posebno kada je riječ o obavještajnoj podršci i tehnologiji koju Evropa još uvijek ne proizvodi u dovoljnoj mjeri. Povećanje evropskih odbrambenih budžeta često znači i veću kupovinu američkog naoružanja, što kratkoročno jača sigurnost, ali dugoročno produbljuje zavisnost.
Evropi, stoga, ne nedostaju resursi, već fokus i politička odlučnost. Bez jasnog strateškog cilja i hrabrosti da preuzme odgovornost, kontinent će teško osigurati trajnu stabilnost. Izazov je ogroman, ali alternativa pasivnost i oslanjanje na nepredvidive saveznike nosi daleko veću cijenu.
