Kako bi tačno saznali kako putuje novac u Bosni i Hercegovini nakon što ga građani uplate plaćanjem PDV-a na račun Uprave za indirektno oporezivanje, u večerašnjem izdanju emisije 'Istraga sedmice' smo pozvali Muhameda Kozadru, nekadašnjeg eksperta u Upravnom odboru UIO i bivšeg ministra finansija Kantona Sarajevo:
Postoji jasna šema po kojoj se jasno vidi kako se troši i raspolaže sa novcem koji se u Bosni i Hercegovini prikupi putem PDV-a i ona podrazumjeva raspored novca od vrha do dna, prema svim nivoima vlasti u Bosni i Hercegovini. Pored PDV-a indirektni porezi su i carine i akcize i oni služe kao sredstva za finansiranje svih nivoa vlasti. Sav novac iz tih izvora se uplaćuje na jedinstvdeni račun UIO. Njegova raspodjela u prvom koraku ide na obezbjeđnje minimalnih rezervi i ta se sredstva koriste za povrat PDV-a onim korisnicma koji iskazuju takvu potrebu. Za taj iznos se na dnevnom nivou izdvaja od osam do deset posto, a kumulativno na kraju godine na povrat poreza ode od 18 do 20 posto sakupljenog novca. U drugom koraku obezbjeđuje se finansiranje državnih institucija. Zadnje godine kad sam ja bio u UO UIO - 2019. i imnao priliku da imam tačne podatke te potrebe je obezbjeđivala RS sa 250 miliona KM dok je Federacije z aistu namjenu uplaćivala 500 miliona FBiH. Naredni korak puta novca je uplata entitetima i distriktu Brčko a to se određuje po kriteriju krajnje potrošnje. Kako bi svima bilo jasno krajnja potrošnja je vaš plaćeni fiskalni račun na kojem je zaveden iznos PDV-a. Dakle, mi svi građani kad nešto kupimo mi smo krajnji kupci, a računa se prema mjestu tj entitetu u kojem si nešto kupio, pojašnjava početak šeme puta novca Kozadra i dodaje:
Na osnovu tih koeficjenata, koji se utvrđuju kvartalno, Upravni odbor UIO određuje iznose koji će se uplaćivati entitetima. Prema zakonu to se radi svaka tri mjeseca iako se sakupljena sredstva prazne na dnevnom nivou. Na bazi dva kvartala se radi takozvano privremeno poravnanje na kojem se ustanovi koji je entitet i koliko dužan u tom poravnanju. Prema tekstu Zakona prvo privremeno poravnanje se izvršava najkasnije do 31. 07 tekuće godine za tu godinu. Tokom mog boravka na mjestu eksperta u Upravnom odboru, napravio sam analizu od 2012 do 2019 godine svih parametara koji utiču na sakupljanje prihoda. Te informacije su nakon toga bile i temelj studije Ekonomskog insituta o načinu sakupljanja i trošenja sredstava sakupljenih indirektnim porezima. Ilustrativan je primjer samo jedne godine kada je na primjer samo Kanton Sarajevo uplatio 3 milijarde i 400 miliona KM u UOI, a cijeli RS samo milijardu i 770 miliona. Tada je UIO vratila RS milijardu i 730 miliona u odnosu na krajnju potrošnju dakle 30 miliona manje nego što je RS uplatila, dok je Federaciji te godine vraćeno 706 miliona manje nego što je uplatila. To znači da je Federacija 2019 godine pokrila sve obaveze i za državu i za sve poreske obveznike koji su tražili povrat PDV-a iz iznose koji je ona uplatila. Kad na to dodate putarinu za auto puteve tokom koje je iste godine uzeto više 135 miliona od uplata iz Federacije, dobijete da se samo u jednoj godini prelilo oko 840 milioma KM iz Federacije u RS. Dakle, u jednoj godini Federacija je oštećena za 840 i nešto miliona od RS' tvrdi Kozadra.
Pogledajte cijeli razgovor kako bi saznali i druge detalje u vezi sa problemima prelivanja novca iz FBiH prema RS, te nedostatka zakonom definiranog poravnanja. Kozadra je odgovorio i zbog čega je sašanji ekspert iz UO Zijad Krnjić tek sad reagovao uskraćivanjem saglasnosti na Pravilnik za granični prijelaz Bosanska Gradiška, te da li bi i on uradio isto.
