Fentanil je posljednjih godina izazvao tešku zdravstvenu krizu koja potresa Sjedinjene Američke Države. Svake godine desetine hiljada ljudi izgubi život zbog predoziranja ovom supstancom, a borba protiv njenog širenja zauzela je visoko mjesto u političkim kampanjama.
Predsjednik Donald Trump isticao je suzbijanje trgovine fentanilom kao jedan od ključnih prioriteta svoje administracije, najavljujući odlučne mjere i jačanje kontrole granica. U sklopu tih poteza uvedene su i carine prema Kanadi, Kini i Meksiku, s ciljem ograničavanja dotoka ove droge.
U regionalnim akcijama protiv narkokartela, meksičke snage sigurnosti, uz podršku američkih obavještajnih službi, eliminisale su vođu jednog od najmoćnijih kartela poznatog kao “El Mencho”, kojeg su vlasti povezivale s masovnom distribucijom sintetičkih opioida.
Fentanil je laboratorijski proizveden opioid, višestruko snažniji od heroina, procjenjuje se i do 50 puta. U medicini se koristi kao snažan analgetik za tretman intenzivnih bolova, slično morfiju. Ilegalne verzije ove supstance najčešće nastaju u tajnim laboratorijama i distribuiraju se u obliku praha ili lažnih tableta.
Njegova najveća opasnost leži u ekstremnoj jačini. Granica između “uobičajene” i smrtonosne doze gotovo je neprimjetna. Fentanil vrlo brzo potiskuje rad respiratornog sistema, čak i u minimalnim količinama, što ga čini znatno rizičnijim od drugih opioida.
Situaciju dodatno pogoršava praksa preprodavača koji ovu jeftinu i potentnu supstancu miješaju s heroinom, kokainom, MDMA-om ili metamfetaminom kako bi povećali zaradu. Konzumenti često nisu svjesni da je droga koju uzimaju kontaminirana fentanilom, pa nesvjesno unesu količinu koja može biti kobna.
Iako može ublažiti bol i izazvati kratkotrajni osjećaj euforije, nuspojave uključuju mučninu, dezorijentaciju, izraženu pospanost, otežano disanje i gubitak svijesti. Kod predoziranja disanje se usporava ili potpuno prestaje, čime mozak ostaje bez kisika. Posljedice mogu biti koma, trajno oštećenje mozga ili smrt. U takvim situacijama koristi se nalokson, lijek u obliku nazalnog spreja koji može brzo preokrenuti efekte opioida i obnoviti disanje.
Prema podacima Centers for Disease Control and Prevention (CDC), 2021. godine više od 70.000 Amerikanaca umrlo je od predoziranja povezanog s fentanilom, dok je godinu ranije taj broj bio blizu 58.000. U jednom periodu bilježeno je i preko 150 smrtnih slučajeva dnevno uzrokovanih sintetičkim opioidima.
Ipak, najnoviji podaci ukazuju na određeno poboljšanje. U dvanaestomjesečnom razdoblju zaključno s 31. oktobrom 2024. godine broj smrtnih slučajeva od predoziranja svim drogama smanjen je za četvrtinu, na oko 84.000. Kod sintetičkih opioida zabilježen je još izraženiji pad od 33 posto, s približno 52.400 preminulih.
Za razliku od SAD-a, situacija u Ujedinjenom Kraljevstvu je manje dramatična kada je riječ o fentanilu. Tokom 2021. godine evidentirano je 58 smrtnih slučajeva povezanih s ovom supstancom, dok je najveći broj (75) zabilježen 2017. godine. Ipak, ukupna smrtnost od trovanja drogama i dalje raste, a više od polovine tih slučajeva odnosi se na opijate.
