Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija u ponedjeljak je usvojilo američki plan za Gazu, kojim se odobrava slanje međunarodnih stabilizacijskih snaga u razorenu enklavu te otvara mogućnost budućeg puta ka nezavisnoj palestinskoj državi.
Rezolucija je usvojena sa 13 glasova “za”, dok su Rusija i Kina bile suzdržane. Moskva, koja je ranije predstavila vlastiti, suparnički nacrt rezolucije, nije iskoristila pravo veta.
Usvajanje rezolucije smatra se presudnim korakom za učvršćivanje krhkog primirja i definisanje budućeg uređenja Gaze nakon dvije godine rata između Izraela i Hamasa. Brojne arapske i muslimanske zemlje koje su izrazile spremnost da učestvuju u međunarodnoj misiji ranije su poručile da je mandat Vijeća sigurnosti nužan uslov za njihovo učešće.
Američka rezolucija podržava plan primirja predsjednika SAD-a Donalda Trumpa od 20 tačaka, kojim se predviđa formiranje prijelaznog Odbora za mir, čiji bi predsjednik bio Trump. Plan daje širok mandat stabilizacijskim snagama – od kontrole granica i obezbjeđenja teritorije do procesa demilitarizacije Gaze. Mandat i odbora i međunarodnih snaga traje do kraja 2027. godine.
Američki ambasador pri UN-u Mike Waltz ocijenio je rezoluciju “historijskom i konstruktivnom”, naglasivši da otvara novi put za stabilnu i prosperitetnu Gazu te sigurnost Izraela.
Tokom gotovo dvosedmičnih pregovora, arapske zemlje i palestinska strana tražile su jače formulacije o palestinskom pravu na samoodređenje. Nakon izmjena, rezolucija navodi da bi – nakon reformi Palestinske uprave i napretka u obnovi razrušene Gaze – “mogli biti stvoreni uslovi za kredibilan put ka palestinskom samoodređenju i državnosti”.
Također se navodi da će SAD pokrenuti dijalog između Izraela i Palestinaca “radi dogovaranja političkog horizonta za miran i prosperitetan suživot”.
Takav pristup izazvao je nezadovoljstvo izraelskog premijera Benjamina Netanyahua, koji već dugo odbacuje mogućnost palestinske države, tvrdeći da bi to “nagradilo Hamas”.
Glasanju je prethodila zajednička izjava Katara, Egipta, Ujedinjenih Arapskih Emirata, Saudijske Arabije, Indonezije, Pakistana, Jordana i Turske, koji su pozvali na “brzo usvajanje” američkog prijedloga.
Rusija je prošle sedmice iznenada predstavila alternativni prijedlog s još snažnijom podrškom formiranju palestinske države, uz insistiranje da Zapadna obala i Gaza budu ujedinjene pod Palestinskom upravom. Moskvin prijedlog izostavio je Trumpov Odbor za mir i davao veću ulogu samom UN-u u formiranju međunarodne misije.
Američka rezolucija nalaže da stabilizacijske snage:
- nadziru proces demilitarizacije Gaze, uključujući trajnu predaju oružja nedržavnih naoružanih grupa
- po potrebi koriste “sve neophodne mjere”, što u terminologiji UN-a podrazumijeva i upotrebu vojne sile
- obezbjeđuju granične zone zajedno s obučenom palestinskom policijom
- koordiniraju dopremu humanitarne pomoći
- blisko sarađuju s Egiptom i Izraelom
Kako međunarodne snage budu preuzimale kontrolu i uspostavljale stabilnost, izraelska vojska će se povlačiti iz Gaze prema unaprijed dogovorenim fazama, standardima i rokovima koje trebaju potvrditi stabilizacijske snage, Izrael, SAD i garanti primirja.
