Skori kraj Orbanove ere?

Mađari će izaći na izboru 12. aprila, dakle već za nekoliko dana. To su, možda, najdramatičniji izbori od pada komunizma. Poslije 16 godina gotovo neprekinute vlasti, premijer Viktor Orbán prvi put izgleda ozbiljno ugrožen. Njegov izazivač je političar koji dolazi iz samog sistema koji je Orbán stvorio. Péter Magyar, lider je stranke Tisza i nekadašnji član Orbánovog Fidesz. Prema anketama iz februara i marta 2026, Tisza ima osjetnu prednost nad Fideszom, što otvara pitanje: da li ovo početak kraja Orbánove epohe?

Vladavina Viktora Orbána obilježila je čitavu jednu epohu u mađarskoj politici. Od povratka na vlast 2010. godine on je postepeno izgradio sistem u kojem je koncentracija moći u izvršnoj vlasti postala dominantna karakteristika. Orbán je stvorio model koji su mnogi analitičari nazvali „neliberalnom demokratijom“. Glavne karakteristike tog modela bile su: centralizacija političke moći, snažna kontrola medija i javnog prostora, populistička antimigrantska politika, stalni sukobi s institucijama Evropske unije. U tom smislu Orbán je postao simbol šireg političkog fenomena u Evropi - jačanja nacionalističkih i suverenističkih pokreta. Istovremeno je održavao bliske odnose s Moskvom i predsjednikom Vladimir Putin, što je često dovodilo Mađarsku u konflikt s Bruxellesom, posebno nakon ruske invazije na Ukrajinu.

Orbánova politika prema Evropi stvorila je trajni konflikt s institucijama Evrropske unije. Budimpešta (Budapest) je: blokirala pojedine pakete pomoći Ukrajini, prijetila vetom na sankcije Rusiji, usporavala zajedničke evropske odluke. Zbog toga su mnogi evropski lideri počeli Orbána doživljavati kao „trojanskog konja Moskve u Evropskoj uniji“. Takva politika pretvorila je Mađarsku u problematičnog partnera unutar Evropske unije. U trenutku kada se Evropa suočava s ruskom agresijom na Ukrajinu, Orbán se našao na suprotnoj strani većine evropskih lidera. Dok su drugi insistirali na sankcijama Moskvi i pomoći Kijevu, Budimpešta je stalno kočila zajedničke odluke. Nedavno je Orbán ponovo blokirao zajam od 90 milijardi eura za Ukrajinu, izazivajući otvoreno ogorčenje evropskih čelnika. Optužbe da su pojedini mađarski zvaničnici čak prenosili povjerljive informacije ruskoj diplomatiji dodatno su produbile nepovjerenje. U evropskim političkim krugovima sve češće se govori da bi promjena vlasti u Budimpešti uklonila jednu od najvećih blokada unutar Evropske unije.

Orbán je istovremeno postao ključni saveznik američkog predsjednika Donald Trump i ideološki simbol globalnog konzervativnog pokreta. Podršku su mu pred izbore dali i visoki američki republikanski političari, uključujući potpredsjednika JD Vance i državnog sekretara Marca Rubia. Ta transatlantska politička veza dodatno je pojačala podjele između Budimpešte i većine evropskih vlada.

Za našu zemlju Orbánova politika bila je posebno osjetljiva. Mađarski premijer godinama je: otvoreno podržavao otvorenog bh. secesionistu u Republici Srpskoj Milorada Dodika, dovodio u pitanje evropsku politiku prema BiH, širio narative o „bezbjednosnoj prijetnji“ koju „predstavlja muslimansko stanovništvo u Evropi“. Takva politika izazivala je ozbiljnu zabrinutost u Sarajevu, a posebno kod Bošnjaka. Zbog toga bi eventualni odlazak Orbána sa vlasti za Bosnu i Hercegovinu mogao značiti smanjenje političkog pritiska iz Budimpešte. Ne zato što bi Mađarska preko noći promijenila svoju politiku, nego zato što bi nestao jedan od najglasnijih evropskih pokrovitelja destabilizirajućih politika na Balkanu.

Najveće iznenađenje ovih izbora je uspon Pétera Magyara. On je: bivši član Fidesza, bivši diplomata i državni funkcioner, političar desnog centra. Magyar je politički eksplodirao nakon raskola s Orbánovim sistemom 2024. godine i za kratko vrijeme mobilizirao stotine hiljada birača. Njegov program obećava: obnovu odnosa s Evropskom unijom i NATO, borbu protiv korupcije, postupno smanjenje energetske zavisnosti od Rusije. Ali on nije, po mojoj ocjeni, radikalni proevropski reformator – u nekim pitanjima zadržava nacionalno konzervativne stavove, pa bi i njegova vlast mogla biti komplikovan partner Bruxellesu. Iako ankete daju prednost opoziciji, Orbán i dalje ima snažan politički aparat, kontrolu velikog dijela medija i disciplinirano biračko tijelo. No, prvi put nakon više od decenije postoji opipljiva mogućnost političke smjene. Čak je i sam Viktor Orbán nedavno izjavio da će poštovati rezultate izbora, što su mnogi prtumačili kao znak da je svjestan moguće promjene vlasti. Smjena vlasti u Budimpešti imala bi šire posljedice: Evropska unija bi dobila lakšeg partnera u donošenju zajedničkih odluka, Rusija bi izgubila jednog od najvažnijih političkih saveznika unutar Evropske unije, Zapadni Balkan, uključujući BiH, ali i djelimično Hrvatsku, mogao bi osjetiti smanjenje političkog pritiska iz Budimpešte. Tako da izbori u Mađarskoj nisu samo unutrašnja politička bitka u kojoj se odlučuje sudbina jednog premijera – oni su geopolitički događaj za cijelu Evropu.